پلاستینیشن چیست؟
بطور ساده پلاستیینیشن پلاستیکی نمودن اندام های بدن موجودات زنده پس از مرگ بوسیله رزین های خاص یا پلیمرها می باشد. طی این فرایند با خارج کردن آب و چربی داخل بافت های بدن موجودات زنده پلیمر جانشین آن ها می شود. چرا پلیمر را جانشین آب می کنیم؟ چون باکتری ها و آنزیم هایی که باعث فساد و تخریب بافتی می شوند در محیط آبی فعال هستند با جانشین شدن پلیمر به جای آب از فساد و تخریب بافت جلوگیری می شود. بنابراین جانشینی پلیمر با آب میان بافتی از فساد و تخریب بافت های بدن موجودات زنده پس از مرگ جلوگیری می کند. نکته مهم این است که جانشینی آب با پلیمر کار آسانی نیست؛ یعنی گفتن آن آسان ولی انجام دادن آن مشکل و همراه با دشواری های عملی و پیچیدگی های تکنیکی است. بنابراین انجام دادن پلاستینشن احتیاج به تجهیزات خاص خود و همچنین مهارت عملی بالا دارد. در این باره در مراحل فرآیند پلاستینشن صحبت کرده ایم.
فرآیند پلاستینیشن
ثبوت بافت
در این مرحله، با موادی مثل فرمالین که از فساد بافت جلوگیری می نمایند، همه میکروارگانیزم های موجود در بافت که باعث روند فساد بافتی می شوند، از بین برده می شوند. همچنین پروتئین های بافتی منعقد شده تا زمینه هرگونه فساد از بین برود. این مرحله بسته به اندازه نمونه ممکن است از یک تا چند ماه به طول بیانجامد.
تشریح مدل یا نمونه
در مرحله دوم، براساس دانش فنی و عملی از آناتومی مدل نهایی براساس مهندسی سه بعدی طراحی و تشریح می شود. مثلاً در نمونه مقابل از قبل درخت برونشی تشریح و همچنین عروق قلب و پنجره ای که دریجه های قلب را نشان دهد در دیواره قلب آماده شده است. این مرحله ممکن است یک تا دو ماه به طول بیانجامد.
آبگیری و چربی زدایی
در این مرحله یک محلول آبگیری مانند استون جایگزین آب خارج و داخل سلولی و قسمت زیادی از چربی بافت می شود. در مرحله چهارم پلمیر مناسب جایگزین محلول آبگیری می شود.
اشباع تحت فشار خلاء
در این مرحله، با ایجاد خلاء در محفظه خلاء مایع آبگیری (استون) از بافت خارج و پلیمر مناسب جایگزین آن می شود. استون دارای نقطه جوش پایین و فشار بخار بالا می باشد بنابراین باید در سرمای منهای 30 درجه سانتیگراد و به تدریج از بافت خارج شده تا پلیمر فرصت جایگزینی داشته باشد.
فرم دادن به مدل
در این مرحله، با توجه به اینکه در مراحل قبلی ممکن است شکل نمونه دچار تغییراتی شده باشد؛ با توجه به لزوم شکل دادن به بافت های نرم براساس طراحی انجام شده در مرحله 2، شکل نهایی مدل مشخص شده و به آن فرم داده می شود.
آماده سازی نهایی
در مرحله آخر باید از خروج پلیمر از نمونه جلوگیری شود. برای این کار مدل تهیه شده در معرض نور یا گرما و همچنین گاز کیورکننده پلیمر قرار گرفته و با سفت شدن پلیمر نمونه نهایی آماده می شود.
کل اجرای این شش مرحله برای یک نمونه شصت کیلوگرمی حداقل شش ماه به طول می انجامد.
پلاستینیشن و فرصت های جدید
پلاستینیشن روشی است برای نگهداری بدن موجودات که برای دانشجویان پزشکی، محققان، دانشجویان علوم زیستی و عامه مردم فرصتی به وجود می آورد تا دسترسی آن ها را به نمونه های واقعی بدن موجودات تسهیل نموده و به تفکر در مورد بیولوژی و آناتومی خلقت انسان و سایر موجودات زنده وادار نماید. مدل های پلاستینه شده دائمی، خشک و بدون بو بوده و عوارض تماس با مواد شیمیایی مضر و بدبو و سرطان زا را ندارد.
با این توصیف مدل های پلاستینه شده فرصت آموزش کافی و موثر را برای دانشجویان و دانش آموزان فراهم می آورد. این نمونه ها همچنین می توانند واریاسیون های طبیعی را به طور دائمی به نمایش بگذارد. همچنین موارد پاتولوژی برای دانشجویان و دانش پژوهان آینده توسط این روش دائمی می شود.
نمونه های تهیه شده توسط این شرکت تاکنون مورد استفاده در تعدادی از دانشگاه هایی مانند، دانشگاه علوم پزشکی ایران، دانشگاه علوم پزشکی شهیدبهشتی، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج)، دانشگاه علوم پزشکی اهواز و دانشگاه علوم پزشکی یزد و… قرار گرفته است.
مزایای مدل های پلاستینه شده
جایگزین طبیعی برای مدل های مصنوعی
مدل های مصنوعی (مولاژها) غیردقیق و هزینه بر بوده و همه ساله ارز زیادی صرف واردات آن ها می شود. از طرفی کیفیت مدل های مصنوعی ساخت داخل پایین بوده و نسبت مدل شرکت های خارجی نظیر Samso غیردقیق و همچنین شکننده می باشند.
ساختار سلولی مدل های پلاستینه شده حفظ شده و این مدل ها عملا نمونه های واقعی می باشند بنابراین جایگزین بسیار مناسبی برای مدل های مصنوعی هستند.
جایگزین مدل های طبیعی آماده شده به روش مرسوم (فرمالینی و مرطوب)
معمولا دانشجویان پزشکی و دامپزشکی با روش نمونه های فرمالینی آموزش می بینند. این روش به تشریح (Dissection) معروف است. مهمترین مشکل این روش مرطوب بودن، دارای بوی بسیار نامطبوع، و از همه مهمتر سرطان زا بودن فرمالین و سایر مواد استفاده شده برای آماده سازی این نمونه ها می باشد. همچنین استفاده از این روش وقت گیر بوده و نمونه ها قابل حمل و نقل به خارج از سالن تشریح نمی باشند.
مدل های پلاستینه شده می توانند آموزش تئوری و عملی را تا حد زیادی تلفیق نموده و از قرار دادن اساتید و دانشجویان در معرض گازهای سمی و سرطان زا جلوگیری نمایند.
جنبه های زیست محیطی و سلامت مدل های پلاستینه
مدل های پلاستینه شده هیچ گونه اثر مخرب زیست محیطی ندارند. این مدل ها استفاده از موادی که به محیط زیست آسیب می زنند (مانند فرمالین و فنل) را حذف می کند. اکنون در دانشگاه های علوم پزشکی دنیا استانداردهای اجباری برای محدود کردن استفاده از فرمالین وضع شده است لذا مدل های پلاستینه شده علاوه بر تامین سلامت اساتید و دانشجویان از تخریب محیط زیست نیز جلوگیری می نمایند.
آموزش موثر
مدل های دائمی پلاستینه شده آموزش موثر برای دانشجویان را به دلایل زیر فراهم می نماید:
- مدل های پلاستینه شده نسبت به نمونه های فرمالینی بوی نامطبوع نداشته و مرطوب هم نمی باشد بنابراین دانشجویان با علاقه بیشتری آن ها را مطالعه می نمایند.
- این نمونه ها بسیار واضح تر و برای دانشجویان جذاب تر از نمونه های فرمالینی می باشند.
- این نمونه ها احتیاج به صرف وقت زیاد برای تشریح (Dissection) ندارند.
- این نمونه ها خارج از سالن تشریح نیز قابل استفاده می باشند.
نقش این مدل ها در عملکرد آموزشی دانشگاه ها
در شرایط فعلی دانشگاه های علوم پزشکی در تهیه مدل های طبیعی و آماده نمودن آن ها برای آموزش با مشکلات بسیار مواجه می باشند. مسائل قانونی، حقوقی و فرهنگی فراوانی عملکرد دانشگاه های علوم پزشکی در این زمینه را با مشکل همراه نموده است. دانشگاه های کوچک درگیر با مسائلی نظیر کمبود امکانات استفاده از نمونه های مرطوب در درازمدت می باشند. همچنین کوچک بودن فضای سالن تشریح نیز در بسیاری از دانشگاه ها دیده می شود. استفاده از مدل های پلاستینه شده بسیاری از این مشکلات را مرتفع می نماید.
جنبه های اقتصادی
اکنون همه دانشگاه ها درگیر مسائل اقتصادی بسیاری هستند که در درازمدت بر آموزش و پژوهش دانشجویان اثر ناخوشایند دارد. مدل های پلاستینه شده نه تنها کیفیت آموزش را بالا می برند بلکه فواید اقتصادی بسیاری به همراه دارند زیرا نگهداری نمونه های مرطوب و فرمالینی هزینه های بسیاری را به همراه دارد. اما مدل های پلاستینه شده هیچ گونه هزینه نگهداری ندارند. این نمونه ها سال های متوالی و به دفعات زیاد می توانند مورد استفاده قرار گرفته، بنابراین هزینه اولیه خرید را در مدت چند سال جبران نمایند.
